Potrzeby psów w świetle dobrostanu gatunku. Czy naprawdę wiemy, czego potrzebuje nasz pies?

Pełna miska, własne legowisko, spacery i opieka weterynaryjna. Jeszcze nie tak dawno właśnie w ten sposób opisywano dobre warunki życia psa. Dzisiaj wiemy, że dobrostan zwierzęcia oznacza znacznie więcej.

Pies potrzebuje nie tylko jedzenia, wody i ochrony przed chorobą. Równie ważne są poczucie bezpieczeństwa, możliwość komunikowania swoich potrzeb, właściwe relacje z człowiekiem i innymi psami, odpoczynek, ruch oraz możliwość realizowania zachowań charakterystycznych dla swojego gatunku.

O tym, jak spojrzeć na psa właśnie z tej perspektywy, opowiada w naszym webinarze dr hab. inż. Ewa Katarzyna Jastrzębska, profesor uczelni Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, która od lat zajmuje się również tematyką zachowania i dobrostanu psów.

Dobrostan psa to nie tylko brak choroby

Jednym z najważniejszych punktów webinaru jest samo rozumienie pojęcia dobrostanu. Możemy określić go jako stan fizycznego i psychicznego komfortu zwierzęcia, ale zawsze trzeba rozpatrywać go w odniesieniu do środowiska, w którym zwierzę żyje.

Pies nie funkcjonuje przecież w oderwaniu od otoczenia. Każdego dnia wpływają na niego ludzie, inne zwierzęta, dźwięki, zapachy, przestrzeń, sposób prowadzenia na spacerze, przewidywalność codziennych wydarzeń czy warunki panujące w domu.

Podczas webinaru przywołana zostaje również klasyczna koncepcja pięciu wolności, obejmująca m.in. wolność od głodu i pragnienia, bólu, choroby, lęku i stresu, ale także możliwość realizowania naturalnych zachowań. To dobrze pokazuje, dlaczego współczesne spojrzenie na dobrostan nie może ograniczać się wyłącznie do zaspokojenia potrzeb fizjologicznych.

Pies nie jest człowiekiem

Jednym z ważnych elementów dobrej opieki nad psem jest również umiejętność spojrzenia na niego nie z ludzkiej, ale z psiej perspektywy.

Możemy traktować psa jak pełnoprawnego członka rodziny, ale jego potrzeby nadal pozostają potrzebami innego gatunku. To, co człowiek uznaje za przyjemne, zabawne czy komfortowe, nie zawsze będzie odbierane w ten sam sposób przez psa.

Dlatego zamiast interpretować zachowanie zwierzęcia wyłącznie przez pryzmat własnych emocji, warto nauczyć się obserwować jego mowę ciała i rozumieć, co rzeczywiście próbuje nam przekazać.

Dobrostan oznacza bowiem nie tyle zapewnienie psu tego, czego sami chcielibyśmy na jego miejscu, ile umożliwienie mu realizowania potrzeb właściwych jego gatunkowi.

Bezpieczeństwo zaczyna się od relacji z opiekunem

Duża część spotkania została poświęcona jednej z najbardziej podstawowych potrzeb psa, czyli poczuciu bezpieczeństwa.

Opiekun może pełnić dla psa funkcję tzw. bezpiecznej bazy. W obecności człowieka, któremu ufa, pies może łatwiej radzić sobie z nowymi czy trudniejszymi sytuacjami. Fundamentem takiej relacji jest jednak komunikacja działająca w obie strony: człowiek przekazuje psu informacje, ale jednocześnie potrafi odbierać i właściwie interpretować komunikaty wysyłane przez zwierzę.

Pies komunikuje się całym ciałem. Znaczenie mają jego oczy, uszy, pysk, ogon, napięcie mięśni, sposób poruszania się, postawa oraz wokalizacja. Żadnego z tych sygnałów nie powinniśmy jednak interpretować w oderwaniu od pozostałych.

Nawet machanie ogonem nie zawsze oznacza radość.

Rolą opiekuna jest więc nie tylko obserwowanie psa, lecz także reagowanie, kiedy zwierzę pokazuje, że dana sytuacja jest dla niego trudna lub niekomfortowa. Pies powinien mieć poczucie, że może liczyć na wsparcie swojego człowieka.

Przewidywalność daje psu poczucie bezpieczeństwa

Psy dobrze funkcjonują w środowisku, które jest dla nich w pewnym stopniu przewidywalne.

Nie oznacza to oczywiście, że każdy dzień musi wyglądać identycznie. Ważne jest jednak, aby zasady obowiązujące w domu były dla psa zrozumiałe, a domownicy reagowali na jego zachowanie w podobny sposób.

Jeśli jedna osoba pozwala psu na dane zachowanie, a druga za dokładnie to samo go gani, zwierzę nie jest w stanie zrozumieć reguł funkcjonowania w domu. Taka nieprzewidywalność może stać się źródłem stresu.

Konsekwencja nie oznacza przy tym stosowania siły czy kar. Oznacza raczej stałość zasad oraz przewidywalność reakcji opiekuna.

Metody oparte na bólu, zastraszaniu czy przymusie nie budują relacji opartej na zaufaniu. Pies może wykonywać polecenia, ale motywacją staje się wówczas unikanie nieprzyjemnych konsekwencji, a nie dobra relacja z człowiekiem.

Czy każdy pies musi bawić się z innymi psami?

Psy mają potrzeby społeczne, ale nie oznacza to, że podczas każdego spaceru powinny kontaktować się z każdym napotkanym psem.

Znacznie ważniejsza od liczby kontaktów jest ich jakość.

Dobrze funkcjonująca relacja może powstać pomiędzy psami, które się znają, czują się przy sobie bezpiecznie i nie muszą nieustannie konkurować o zasoby. Z drugiej strony całkowite pozbawienie psa kontaktu z przedstawicielami własnego gatunku również nie jest rozwiązaniem optymalnym.

W webinarze pojawia się przy tym bardzo ważny wątek: to, co człowiek interpretuje jako zabawę, nie zawsze faktycznie nią jest. Gonitwa czy intensywna interakcja pomiędzy psami może wyglądać dla nas atrakcyjnie, podczas gdy jeden z uczestniczących w niej psów może odczuwać stres lub próbować zakończyć kontakt.

Ponownie więc wracamy do umiejętności obserwowania mowy ciała psa i oceny całej sytuacji, a nie pojedynczego zachowania.

Socjalizacja to inwestycja w przyszłość psa

Szczególne miejsce w webinarze zajmuje temat socjalizacji szczeniąt.

Jej celem nie jest pokazanie młodemu psu możliwie największej liczby ludzi, zwierząt czy miejsc w jak najkrótszym czasie. Znacznie ważniejsze jest stopniowe, bezpieczne i pozytywne zapoznawanie go z różnymi elementami świata.

Nowe powierzchnie, dźwięki, ludzie, psy, miejsca i przedmioty powinny pojawiać się w życiu szczenięcia w sposób, który pozwala mu zdobywać dobre doświadczenia.

Największa plastyczność układu nerwowego przypada na pierwsze tygodnie życia, dlatego ogromną rolę odgrywa zarówno to, co dzieje się z psem jeszcze u hodowcy, jak i późniejsze działania nowego opiekuna.

Nie oznacza to jednak, że po zakończeniu okresu socjalizacji rozwój psa się kończy. Uczenie się i poznawanie nowych sytuacji trwa przez całe życie. Dobrze przeprowadzona socjalizacja może sprawić, że pies będzie lepiej radził sobie również z bodźcami, których wcześniej nie miał okazji poznać.

Żywienie również jest częścią dobrostanu

Podczas webinaru pojawia się również temat żywienia. I chociaż nie jest ono głównym zagadnieniem spotkania, trudno mówić o dobrostanie bez uwzględnienia odpowiedniej diety i dostępu do wody.

Podejście do żywienia psów bardzo zmieniło się na przestrzeni lat. Od karmienia resztkami ze stołu coraz częściej przechodzimy do diet dostosowanych do wieku, wielkości, aktywności i stanu zdrowia konkretnego zwierzęcia.

Nie istnieje przy tym jeden sposób żywienia odpowiedni dla każdego psa. Zapotrzebowanie na energię, częstotliwość posiłków czy dobór diety powinny uwzględniać cechy i potrzeby konkretnego zwierzęcia.

W webinarze zwrócono też uwagę na dostęp do wody. Jest on oczywisty w warunkach domowych, ale szczególnego znaczenia nabiera podczas podróży, wysiłku, wysokiej temperatury czy sytuacji stresowych. Warto również obserwować, z jakiego naczynia i w jakich warunkach nasz pies najchętniej pije.

Dobry opiekun przede wszystkim obserwuje

Jednym z najważniejszych wniosków z całego spotkania jest coś pozornie bardzo prostego: warto naprawdę poznać swojego psa.

Nie psa statystycznego. Nie psa znajomych. Nie psa pokazywanego w filmach w mediach społecznościowych.

Własnego.

Obserwujmy, kiedy czuje się bezpiecznie, jakie sytuacje są dla niego trudne, czego unika, jak reaguje na inne psy, ludzi i nowe miejsca. Zwracajmy uwagę na jego sposób odpoczynku, jedzenia, picia i komunikowania dyskomfortu.

Dobrostan nie jest stanem, który możemy raz osiągnąć i odhaczyć na liście. Pies zmienia się wraz z wiekiem, doświadczeniami, stanem zdrowia i środowiskiem, w którym żyje. Nasza opieka również powinna się do tych zmian dostosowywać.

Bo dobra opieka nad psem nie polega wyłącznie na tym, żeby miał wszystko. Chodzi przede wszystkim o to, żeby dostał to, czego rzeczywiście potrzebuje jako pies.

Zapraszamy na kolejny webinar z dr hab. inż. Ewa Katarzyna Jastrzębska, profesor uczelni Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, na którym zostanie omówiona pielęgnacja i potrzeba odpoczynku psa.