Kamica nerkowa u kotów – skąd biorą się kamienie i dlaczego nie zawsze dają objawy?

Kamienie w nerkach u kota mogą przez długi czas nie powodować żadnych widocznych objawów. Kot je, bawi się, korzysta z kuwety jak zwykle, a problem zostaje wykryty przypadkiem podczas badania USG. Sytuacja może jednak zmienić się bardzo szybko, szczególnie wtedy, gdy kamień przemieści się z nerki do moczowodu i zacznie utrudniać odpływ moczu.

Podczas webinaru z lek. wet. Magdaleną Oliwą rozmawialiśmy o kamicy nerkowej u kotów: o tym, skąd biorą się kamienie, jakie są ich najczęstsze rodzaje, dlaczego sama obecność kryształów w moczu nie wystarcza do postawienia rozpoznania i jak dużą rolę w profilaktyce odgrywa nawodnienie kota.

To również webinar o tym, dlaczego w przypadku chorób układu moczowego nie warto leczyć wyniku badania bez spojrzenia na całego pacjenta.

Czym właściwie jest kamica nerkowa u kota?

Kamienie znajdujące się w nerkach nazywane są nefrolitami. Powstają z substancji mineralnych obecnych w moczu.

Mocz nie jest po prostu wodą. Znajdują się w nim różne związki mineralne, a ich stężenie, proporcje, pH moczu oraz ilość wody przyjmowanej przez kota wpływają na warunki sprzyjające lub niesprzyjające powstawaniu kryształów i kamieni.

Sam „kamień” również nie zawsze wygląda tak, jak moglibyśmy sobie wyobrażać. Złogi mogą różnić się wielkością, kształtem, twardością i składem. Niektóre mogą mieć również bardziej złożoną budowę – np. inny skład rdzenia i inny zewnętrznej części.

Dlatego nie ma jednej „diety na kamienie” ani jednego sposobu leczenia wszystkich rodzajów kamicy.

Jakie kamienie najczęściej występują u kotów?

Jednym z najważniejszych tematów webinaru były szczawiany wapnia. To właśnie one stanowią dużą część kamieni stwierdzanych u kotów i są szczególnie problematyczne, ponieważ gotowego kamienia szczawianowo-wapniowego nie możemy po prostu rozpuścić odpowiednią dietą.

Drugą ważną grupą są struwity, czyli fosforany amonowo-magnezowe. Ich powstawanie i postępowanie dietetyczne wygląda inaczej niż w przypadku szczawianów.

Rzadziej możemy mieć do czynienia również z innymi rodzajami złogów, np. moczanami.

Dlatego tak ważne jest ustalenie, z czym naprawdę mamy do czynienia. Samo stwierdzenie „kot ma kamienie” to za mało, aby automatycznie zdecydować o sposobie leczenia i żywienia.

Kryształy w moczu to nie to samo co kamienie

To jedna z najważniejszych rzeczy, które warto zapamiętać po webinarze.

Obecność kryształów w moczu nie oznacza automatycznie, że kot ma kamienie w nerkach lub pęcherzu.

Działa to również w drugą stronę: kot może mieć kamień widoczny w nerce w badaniu USG lub RTG, a w badaniu moczu może nie być żadnych kryształów.

Dlatego prawidłowy wynik osadu moczu nie zawsze wyklucza kamicę.

Diagnostyka powinna uwzględniać cały obraz pacjenta – badanie kliniczne, badanie moczu, wyniki krwi oraz diagnostykę obrazową, przede wszystkim USG, a w określonych sytuacjach również RTG.

Kamień w nerce może nie dawać żadnych objawów

To właśnie dlatego profilaktyczne badania są u kotów tak ważne.

Kamień może pozostawać w nerce i przez pewien czas nie powodować bólu ani zauważalnego pogorszenia samopoczucia. Kot może mieć prawidłowy apetyt, normalnie korzystać z kuwety i zachowywać się zupełnie zwyczajnie.

Problem zaczyna być znacznie poważniejszy, gdy kamień przemieszcza się do moczowodu, czyli cienkiego przewodu odprowadzającego mocz z nerki do pęcherza.

Jeżeli zacznie blokować odpływ moczu, może rozwinąć się niedrożność, poszerzenie moczowodu i miedniczki nerkowej, a następnie uszkodzenie nerki.

Kot z zatkanym moczowodem nadal może oddawać mocz

To bardzo ważna informacja dla opiekunów.

Jeżeli zatkany jest tylko jeden moczowód, druga nerka może nadal prawidłowo produkować mocz. Mocz trafia do pęcherza i kot może nadal korzystać z kuwety.

Dlatego sam fakt, że kot się wysikał, nie wyklucza niedrożności jednego moczowodu.

Znacznie bardziej niepokojąca jest nagła zmiana stanu ogólnego.

Kot, który dzień wcześniej zachowywał się normalnie, może nagle przestać jeść, stać się osowiały, wykazywać objawy bólu, odwodnienia czy zacząć wymiotować.

Taka sytuacja wymaga pilnego kontaktu z lekarzem weterynarii.

Dlaczego woda jest tak ważna?

Jednym z najważniejszych elementów profilaktyki kamicy jest odpowiednie nawodnienie.

Im bardziej skoncentrowany mocz, tym większe stężenie znajdujących się w nim związków mineralnych. Zwiększenie ilości przyjmowanej wody pomaga rozcieńczyć mocz i sprzyja częstszemu jego wytwarzaniu i wydalaniu.

Dlatego u kotów z ryzykiem kamicy bardzo duże znaczenie ma żywienie mokre.

Dobrej jakości mokra karma sama zawiera dużo wody. Nie oznacza to, że do każdej miski trzeba dolewać ogromne jej ilości. Jeżeli kot akceptuje bardziej wilgotne jedzenie, można dodać niewielką ilość wody do posiłku, ale nie istnieje jedna uniwersalna liczba mililitrów odpowiednia dla każdego kota.

Najważniejsze jest, aby kot rzeczywiście zjadał posiłek. Mocno rozwodniona karma, której zwierzę nie chce tknąć, nie poprawi jego nawodnienia.

Czy wystarczy kontrolować pH moczu?

Nie.

pH jest jednym z parametrów, które mają znaczenie w powstawaniu określonych typów kryształów, ale nie może być jedyną podstawą postępowania.

Szczególnie niebezpieczne może być samodzielne, długotrwałe zakwaszanie moczu „na struwity” bez kontroli lekarza. Zbyt niskie pH może stworzyć warunki sprzyjające wytrącaniu szczawianów wapnia.

Dlatego wszelkie preparaty wpływające na pH moczu powinny być stosowane wtedy, kiedy istnieje konkretne wskazanie, i przy regularnej kontroli pacjenta.

W chorobach układu moczowego nie chodzi o osiągnięcie „jak najniższego pH”, tylko o stworzenie warunków odpowiednich dla konkretnego kota.

Dieta musi być dopasowana do rodzaju problemu

Nie istnieje jedna idealna karma urinary odpowiednia dla każdego kota z kamicą.

Postępowanie zależy m.in. od rodzaju podejrzewanych lub potwierdzonych kamieni, pH i ciężaru właściwego moczu, obecności infekcji, funkcji nerek oraz tego, czy kamień znajduje się w nerce, moczowodzie czy pęcherzu.

Znaczenie ma również ogólny stan kota i jego pozostałe choroby.

Dlatego dieta, która była bardzo dobrym wyborem dla jednego kota, nie musi być odpowiednia dla drugiego – nawet jeśli obaj mają w dokumentacji wpisane słowo „kamica”.

Nie każdy kamień da się rozpuścić dietą

To kolejny ważny mit.

Niektóre typy kamieni mogą w odpowiednich warunkach reagować na leczenie dietetyczne. Inne – przede wszystkim szczawiany wapnia – nie zostaną rozpuszczone poprzez zmianę karmy.

W takim przypadku dieta pełni przede wszystkim rolę profilaktyczną: ma ograniczać warunki sprzyjające powstawaniu kolejnych złogów.

Jeżeli kamień powoduje niedrożność moczowodu lub zagraża funkcji nerki, o sposobie dalszego postępowania decyduje lekarz na podstawie badań konkretnego pacjenta.

Kamica ma tendencję do nawrotów

Przebycie jednego epizodu nie oznacza, że problem został rozwiązany raz na zawsze.

Szczególnie przy kamicy szczawianowo-wapniowej ryzyko nawrotów może być wysokie, dlatego bardzo ważne są regularne kontrole.

Nie wystarczy raz zmienić karmę i uznać, że problem już nie istnieje.

Najważniejsze, co opiekun może zrobić

• zwiększać udział wody w diecie i preferować karmę mokrą,
• regularnie wykonywać zalecone badania moczu i badania obrazowe,
• nie zakwaszać samodzielnie moczu bez wskazania,
• nie wybierać diety tylko na podstawie informacji „w moczu były kryształy”,
• obserwować apetyt, zachowanie, masę ciała, picie i korzystanie z kuwety,
• szybko reagować na nagłe pogorszenie samopoczucia.

FAQ – najczęstsze pytania opiekunów

Podsumowanie

Kamica nerkowa u kota nie zawsze oznacza chorobę, którą od razu zauważymy po zachowaniu zwierzęcia. Kamień może przez długi czas pozostać bezobjawowy, a jednocześnie wymagać regularnej kontroli. Najważniejszą rolą opiekuna jest wspieranie prawidłowego nawodnienia, przestrzeganie zaleceń żywieniowych, wykonywanie badań kontrolnych i szybkie reagowanie na zmianę samopoczucia kota. Nie leczymy również „kryształów z kartki”. Leczymy konkretnego kota – z jego wynikami, historią choroby, dietą i obrazem klinicznym. Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o kamicy nerkowej u kotów, diagnostyce, leczeniu oraz profilaktyce nawrotów, obejrzyj pełne nagranie webinaru z Magdaleną Oliwą zamieszczone powyżej.