Alergia pokarmowa u psa i kota – jak ją rozpoznać i prawidłowo przeprowadzić dietę eliminacyjną?

Świąd, nawracające zapalenie uszu, wylizywanie łap, biegunka albo problemy z brzuchem często kierują podejrzenia opiekuna w stronę alergii pokarmowej. Nie każda reakcja po jedzeniu oznacza jednak alergię, a przypadkowe wykluczanie kolejnych składników zwykle utrudnia znalezienie prawdziwej przyczyny problemu. Sprawdź, czym alergia różni się od nietolerancji i na czym polega prawidłowo przeprowadzona dieta eliminacyjna.

Alergia pokarmowa czy nietolerancja?

Alergia pokarmowa jest nieprawidłową reakcją układu immunologicznego na składnik pokarmu, najczęściej na określone białko. Może to być białko zwierzęce pochodzące z mięsa, ryb, jaj lub mleka, ale także białko roślinne, na przykład sojowe, grochowe albo pszenne.

Do wywołania objawów alergii może wystarczyć nawet niewielka ilość alergenu. Dlatego pies lub kot uczulony na konkretne białko może zareagować również na smaczek, suplement, kapsułkę z żelatyny, pastę do zębów albo lek smakowy.

Nietolerancja pokarmowa nie jest związana bezpośrednio z działaniem układu immunologicznego. Częściej zależy od ilości zjedzonego produktu. Zwierzę może źle reagować na zbyt dużą zawartość tłuszczu, nadmiar podrobów, niektóre dodatki technologiczne albo konkretny surowiec, mimo że nie występuje u niego alergia.

Pojedyncza biegunka, bulgotanie w brzuchu czy gorszy kał po zmianie karmy nie są więc wystarczającym dowodem na alergię pokarmową.

Jakie są objawy alergii pokarmowej?

Objawy nie zawsze są charakterystyczne. Mogą dotyczyć skóry, uszu oraz przewodu pokarmowego.

U psów często obserwujemy uporczywy świąd, wygryzanie i wylizywanie łap, zaczerwienienie brzucha, pachwin i okolic pachowych, łupież, pogorszenie jakości sierści oraz nawracające zapalenia uszu. Niepokojące jest zwłaszcza zachowanie kompulsywne, kiedy pies przerywa odpoczynek lub zabawę, żeby intensywnie gryźć łapy albo się drapać.

U kotów alergia może objawiać się świądem głowy i szyi, rozdrapywaniem okolic skroni, nadmiernym wylizywaniem, wyłysieniami i zmianami skórnymi. Możliwe są również przewlekłe wymioty albo biegunki.

Objawy ze strony przewodu pokarmowego obejmują między innymi luźny kał, śluz, nadmierne gazy, przelewanie w brzuchu, refluks, wymioty i częste parcie na kał.

Takie symptomy mogą jednak występować również przy pasożytach, infekcjach, chorobach skóry, przewlekłych enteropatiach, dysbiozie, zbyt tłustej diecie lub alergii środowiskowej. Z tego powodu przed rozpoczęciem diety eliminacyjnej zwierzę powinno zostać zbadane przez lekarza weterynarii.

Czy kurczak uczula najczęściej?

Kurczak może wywoływać alergię, ale nie jest składnikiem, którego każdy pies powinien unikać. Alergia rozwija się zwykle na białka, z którymi organizm miał wcześniej kontakt. Dlatego częściej rozpoznaje się reakcje na składniki powszechnie stosowane w karmach.

U psów do częściej opisywanych alergenów należą między innymi wołowina, produkty mleczne, kurczak, ryby i niektóre zboża. U kotów często wymienia się ryby, wołowinę, nabiał oraz kurczaka.

Nie oznacza to jednak, że produkty te są złe dla wszystkich zwierząt. Zdrowy pies nie powinien przechodzić na dietę bez kurczaka wyłącznie dlatego, że jego rasa jest powszechnie uznawana za „uczuloną na drób”.

Jak rozpoznać alergię pokarmową?

Podstawowym sposobem rozpoznawania alergii pokarmowej jest prawidłowo przeprowadzona dieta eliminacyjna, a następnie próba prowokacyjna.

Testy alergiczne z krwi nie są uznawane za wiarygodną metodę potwierdzania alergii pokarmowej u psów i kotów. Ich wyniki mogą być fałszywie dodatnie albo fałszywie ujemne i nie zawsze odpowiadają rzeczywistym reakcjom zwierzęcia.

Podwyższona liczba eozynofilów również nie potwierdza alergii. Może wskazywać między innymi na reakcję alergiczną lub obecność pasożytów, ale wymaga interpretacji razem z objawami i pozostałymi wynikami badań.

Na czym polega dieta eliminacyjna?

W diecie eliminacyjnej zwierzę otrzymuje jedno wybrane źródło białka, z którym wcześniej nie miało kontaktu, albo odpowiednio dobraną karmę hydrolizowaną.

Nowym białkiem może być na przykład królik, konina, koza, dziczyzna lub inne mięso, którego pies albo kot wcześniej nie jadł. Dobór musi uwzględniać całą historię żywienia. Jeżeli pies nie jadł karmy z kaczką, ale regularnie dostawał kacze smaczki, kaczka nie jest już dla niego nowym białkiem.

Hydrolizat zawiera białko rozbite na znacznie mniejsze cząsteczki, które mają ograniczać ryzyko rozpoznania go przez układ immunologiczny. Takie karmy mogą być przydatne, gdy zwierzę jadło wcześniej bardzo wiele rodzajów mięsa albo reaguje na kilka białek.

Dieta eliminacyjna powinna trwać zazwyczaj od 8 do 12 tygodni. Pierwsze zmiany mogą być widoczne wcześniej, ale nie należy przerywać próby tylko dlatego, że po kilku tygodniach nastąpiła poprawa.

Dieta eliminacyjna obejmuje wszystko

Podczas próby nie wystarczy zmienić podstawowej karmy. Kontrolować trzeba wszystko, co zwierzę zjada lub liże.

Dotyczy to smaczków, gryzaków, resztek ze stołu, karmy drugiego zwierzęcia, suplementów, past do zębów, preparatów odkłaczających, kapsułek żelatynowych i leków smakowych.

Jeżeli dieta opiera się na indyku, nagrodą może być na przykład czyste suszone lub liofilizowane mięso z indyka. Smaczek „z indykiem”, zawierający również kurczaka, rybę albo niezidentyfikowane produkty pochodzenia zwierzęcego, może zaburzyć całą próbę.

Wszyscy domownicy muszą przestrzegać tych samych zasad. Jeden przypadkowy smaczek może wywołać nawrót objawów i utrudnić ocenę diety.

Najczęstsze błędy podczas diety eliminacyjnej

Najczęstszym błędem jest zbyt krótki czas próby. Opiekun widzi poprawę po trzech lub czterech tygodniach i zaczyna ponownie wprowadzać różne produkty, zanim organizm zdąży się wyciszyć.

Problemem jest także wybieranie karm określonych jako monobiałkowe bez dokładnego sprawdzenia składu. Karma z jeleniem może zawierać dodatkowo tłuszcz drobiowy, bulion, hydrolizat albo inne źródło białka.

Warto uważać również na tłuszcze zwierzęce. Teoretycznie czysty, dobrze oczyszczony olej nie powinien zawierać białka, jednak tłuszcz drobiowy lub wołowy stosowany w karmie może być zanieczyszczony jego pozostałościami.

Kolejnym błędem jest wprowadzenie kilku nowych składników jednocześnie. Jeżeli po dodaniu suplementu, nowego smaczka i kolejnego mięsa pojawi się reakcja, nie da się ustalić, który produkt ją wywołał.

Pomocne jest prowadzenie dziennika, w którym zapisujemy wszystkie podawane produkty oraz nasilenie świądu, wygląd skóry, stan uszu, konsystencję kału i ewentualne wymioty.

Co zrobić po zakończeniu diety?

Jeżeli po 8–12 tygodniach objawy ustąpiły, kolejnym etapem powinna być próba prowokacyjna. Polega ona na ponownym podaniu składnika podejrzewanego o wywoływanie reakcji.

Nawrót świądu, zmian skórnych albo problemów pokarmowych po prowokacji, a następnie ponowna poprawa po powrocie do bezpiecznej diety, pozwalają potwierdzić związek między składnikiem a objawami.

Kolejne źródła białka należy sprawdzać pojedynczo. Dzięki temu można zbudować listę produktów dobrze tolerowanych i nie opierać żywienia przez całe życie wyłącznie na jednym rodzaju mięsa.

Co, jeśli dieta nie działa?

Brak poprawy nie zawsze oznacza, że wybrane białko jest niewłaściwe. Najpierw trzeba sprawdzić, czy dieta była rzeczywiście przestrzegana i czy zwierzę nie otrzymywało dodatkowych produktów.

Możliwe jest również, że przyczyną objawów nie jest alergia pokarmowa. Podobne symptomy mogą występować przy alergii środowiskowej, chorobach skóry, pasożytach, infekcjach, przewlekłych chorobach przewodu pokarmowego albo zaburzeniach mikrobioty.

Jeżeli mimo prawidłowej diety eliminacyjnej nie ma poprawy, potrzebna jest ponowna konsultacja z lekarzem prowadzącym i rozszerzenie diagnostyki.

FAQ – najczęściej zadawane pytania