Problemy behawioralne mogą mieć negatywny wpływ na komfort życia i zdrowie psa, jego relacje z ludźmi czy relacje z innymi psami. To niepożądane, trwałe lub nasilające się wzorce zachowań, które odbiegają od powszechnie przyjętej normy i utrudniają codzienne funkcjonowanie zarówno psu, jak i jego opiekunowi. Odczuwanie emocji, np. lęku czy stresu i przejawianie takich zachowań jak szczekanie, gryzienie, czy kopanie dziur jest normalne dla każdego psa — problem pojawia się wtedy, kiedy takie reakcje czy zachowania są nieadekwatne do sytuacji, dzieją się zbyt często i w konsekwencji stają się nieakceptowalne.

Problemy behawioralne u psów mogą wynikać z wielu przyczyn. Najczęściej są skutkiem negatywnych doświadczeń z przeszłości, niewłaściwej socjalizacji lub jej braku, chorób somatycznych (w szczególności zaburzeń neurologicznych i hormonalnych), nieświadomego wzmacniania negatywnych zachowań przez opiekuna oraz niezaspokojonych podstawowych potrzeb (np. braku stymulacji mentalnej, zabawy czy relaksu). W dalszej części wpisu poruszymy najważniejsze kwestie dotyczące popularnych zaburzeń behawioralnych — lęku separacyjnego oraz zachowań destrukcyjnych.

Lęk separacyjny u psa — możliwe przyczyny i objawy

Lęk separacyjny, jak wskazuje nazwa, pojawia się u czworonoga podczas nieobecności opiekuna, a nawet już wtedy, kiedy pies spodziewa się, że opiekun niedługo go opuści. Pies odczuwa ogromny stres i niepokój związany z osamotnieniem, jego emocje są nieadekwatne do sytuacji, w jakiej się znajduje — to zdecydowanie więcej niż zwykła tęsknota. Niestety, lęk separacyjny to jedno z najczęściej występujących zaburzeń behawioralnych, z którymi mierzą zwierzaki i ich właściciele.

Lęk separacyjny jest powszechny w przypadku psów przygarniętych ze schroniska. To często zwierzaki z traumą, po przejściach, które bardzo silnie przywiązują się do nowych opiekunów i boją się ponownego porzucenia. Przyczyną tego zaburzenia nie jest jednak wyłącznie trauma — silny lęk związany z osamotnieniem może pojawić się także u czworonogów, które są wychowywane w domu od małego, ale nie zostały nauczone zostawania bez opieki. W przypadku szczeniaków kluczowe jest stopniowe przyzwyczajanie ich do nieobecności właściciela. Silna negatywna reakcja na samotność może pojawić się również w wyniku braku stymulacji umysłowej lub nagłej zmiany rutyny (np. kiedy opiekun przez długi czas pracował zdalnie i cały czas przebywał w domu, a nagle zaczął pracować w biurze, w związku z czym zwierzak musi zostawać sam przez 8 godzin dziennie).

Jak może objawiać się lęk separacyjny? Najczęstsze oznaki zaburzenia to:

• widoczny stres u psa w momencie kiedy właściciel szykuje się do wyjścia;

• nadmierna wokalizacja (nadmierne szczekanie, wycie, piszczenie) po wyjściu właściciela, która może utrzymywać się nawet przez wiele godzin, co przede wszystkim jest bardzo wyczerpujące dla psa, a dodatkowo uciążliwe dla sąsiadów;

• intensywne objawy stresu, takie jak uporczywe chodzenie w kółko, ziewanie, widoczne napięcie mięśniowe, oblizywanie i ślinienie się;

• załatwianie potrzeb fizjologicznych w domu (nawet jeśli pies jest nauczony czystości i oddaje mocz i kał na spacerach);

• usilne próby wydostania się z domu;

• nadmierna ekscytacja, kiedy opiekun wraca do domu.

Destrukcyjne zachowanie psa

Zachowania destrukcyjne (np. gryzienie butów, ubrań oraz mebli, drapanie podłogi i drzwi, gryzienie klamek, rozszarpywanie zabawek) często są powiązane z opisanym wyżej lękiem separacyjnym i również mogą być jego objawem. Należy jednak pamiętać, że niszczenie przedmiotów przez czworonoga zdecydowanie nie wynika ze złośliwości i nie zawsze wynika z lęku czy paniki. Destrukcyjne zachowanie psa może mieć także źródło w nudzie, niespożytkowanej energii, frustracji lub chorobach somatycznych, dlatego kluczowe jest zaspokojenie podstawowych potrzeb psa i regularne kontrole u weterynarza.

Jak poradzić sobie z lękiem separacyjnym i zachowaniami destrukcyjnymi?

Po pierwsze trzeba zrozumieć, że rozwiązywanie problemów behawioralnych wymaga spokoju, empatii, cierpliwości i konsekwencji. Terapia behawioralna nie kończy się wraz z końcem wizyty u behawiorysty — musi cały czas być podtrzymywana przez opiekuna.

Kluczowe działania, które powinien podjąć opiekun psa z problemami to:

• nauczenie się jak rozpoznać stres u podopiecznego;

• zaspokajanie jego potrzeb (zapewnienie odpowiedniej dawki ruchu i aktywności umysłowej. Dodatkowo podczas nieobecności można zostawić mu matę do lizania, matę węchową lub zabawkę typu Kong z ukrytym przysmakiem);

• stopniowy trening rozłąki i niepodsycanie emocji psa (unikanie entuzjastycznych pożegnań i powitań);

• zapewnienie psu bezpiecznej przestrzeni — własnego legowiska, klatki kennelowej lub innego miejsca, w którym zwierzak może się uspokoić i zrelaksować;

• konsultacja ze specjalistą.

Nie można karać psa za nieradzenie sobie z emocjami, zostawiać go w domu na siłę i kategorycznie nie można ignorować problemu. W walce z zaburzeniami zachowania ważna jest też odpowiednia dieta i suplementacja — powszechnie wiadomo, że zdrowa mikrobiota jelitowa to większa odporność na stres.

Jeśli problem jest zaawansowany, pomocne mogą być też uspokajające środki dla psów (krople, pasty, tabletki uspokajające), które można podać zwierzakowi przed spodziewanym stresującym wydarzeniem. Preparaty uspokajające zawsze powinny być podawane psu zgodnie z ulotką lub zaleceniami weterynarza.

Problemy behawioralne u psów to złożone zagadnienie, dlatego kiedy zachowanie zwierzaka nagle się zmienia lub pogarsza, warto zasięgnąć porady lekarza weterynarii i behawiorysty. Odpowiednie podejście i współpraca właściciela ze specjalistą może przywrócić psiakowi radość z życia i naprawić jego relacje z innymi zwierzętami oraz ludźmi.